Investing.com – Ethereum’un 2022 yılında gerçekleşen Merge güncellemesinden sonraki en kapsamlı protokol yükseltmesi olan Pectra, 7 Mayıs 2025 itibarıyla ana ağda (mainnet) aktif hale geldi. Sabah saatlerinde 10.05 UTC’de (TSİ 13.05) başlayan epoch 364032 ile resmi olarak hayat bulan Pectra, toplam 11 Ethereum Geliştirme Teklifi’ni (EIP) içermesiyle Ethereum tarihindeki en büyük güncelleme sayısına sahip sert çatallanma (hard fork) olma niteliği taşıyor.
Pectra güncellemesi, Ethereum ağı için üç temel amacı hedefliyor: ağ verimliliğini artırmak, kullanıcı deneyimini iyileştirmek ve gelecekteki yükseltmelere zemin oluşturmak. Bu kapsamda hem hesap soyutlama (account abstraction), hem daha yüksek doğrulayıcı limitleri hem de artırılmış veri işleme kapasitesi gibi kritik teknik değişiklikler içeriyor. Pectra, Dencun yükseltmesinin getirdiği proto-danksharding mekanizmasını geliştirerek Katman-2 çözümleri açısından daha yüksek veri verimliliği sunmayı hedefliyor.
Zorlu testnet süreci sonrası gelen başarı
Başlangıçta Mart 2025 için planlanan Pectra yükseltmesi, Holesky testnet’inde sonuçlanma sorunları ve Sepolia testnet’inde tespit edilen küçük bir yazılım hatası nedeniyle ertelendi. Tüm bu teknik engellere rağmen, geliştirici ekipler Mart ayında Hoodi testnet’inde başarılı bir uygulamaya imza attı ve ardından 3 Nisan’daki ana geliştirici çağrısında nihai tarih olarak 7 Mayıs belirlendi.
Bu süreç, Ethereum ağına yapılan büyük çaplı yükseltmeler öncesi test ortamlarının ne denli hayati olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Holesky üzerindeki doğrulayıcı yapılandırma hataları, konsensüs algoritmasında önemli sorunlara neden olabileceğinin altını çizerken, Sepolia üzerindeki küçük arıza da çekirdek ekiplerin hata toleransına karşı yüksek hazırlıkta olduğunu gösterdi.
Hesap Soyutlama (EIP-7702) ile cüzdanlar akıllı kontrata dönüşüyor
Güncellemenin en dikkat çekici parçalarından biri olan EIP-7702, Vitalik Buterin’in doğrudan katkı sağladığı bir teklif olup, kullanıcı cüzdanlarının geçici olarak akıllı kontrat gibi davranmasına imkân tanıyor. Bu sayede kullanıcılar, gas ücretlerini üçüncü taraflara ödetebilir, işlemleri birleştirerek daha düşük maliyetlerle daha etkili dApp etkileşimleri gerçekleştirebilir ve yeni güvenlik modellerinden yararlanabilir.
Bu özellik, kullanıcı deneyimini kökten değiştirecek şekilde izin sistemlerini, delegasyon özelliklerini ve gelişmiş cüzdan otomasyonlarını mümkün kılıyor. Ayrıca sosyal kurtarma gibi uygulamalarla, kaybolan özel anahtarların güvenilir kişiler aracılığıyla geri alınması gibi kullanıcı dostu metotlar desteklenebilecek. EIP-7702, Web2 benzeri bir kullanıcı arayüzüne geçişin teknik temelini oluşturmayı amaçlıyor.
Yüksek bakiye ile doğrulayıcı işletimi (EIP-7251) kolaylaşıyor
EIP-7251, Ethereum ağındaki bireysel doğrulayıcı balans sınırını 32 ETH’den 2.048 ETH’ye yükseltiyor. Geleneksel olarak, daha fazla ETH stake etmek isteyen kullanıcılar her bir 32 ETH için ayrı bir doğrulayıcı oluşturmak zorundaydı. Bu yenilik, özellikle büyük stake havuzları ve kurumsal katılımcılar için operasyonel verimliliği artırmayı hedefliyor.
Yeni düzenlemeyle birlikte bireyler ya da kurumlar, birden fazla doğrulayıcıyı tek bir yüksek bakiye altında birleştirerek yazılım bakım maliyetlerini ve kaynak tüketimini düşürebilecek. Ancak bu gelişmenin Ethereum’un merkezi olmayan yapısı açısından bazı çekinceleri de beraberinde getirdiği belirtiliyor. Zira daha fazla ETH’ye sahip aktörlerin ağ içinde daha fazla oy hakkına sahip olması, merkezileşme riskini artırabilir.
Katman-2 için artan veri kapasitesi (EIP-7691)
Dencun yükseltmesi ile Ethereum ağına eklenen proto-danksharding yapısı üzerine inşa edilen EIP-7691, blok başına “blob” adı verilen geçici veri bloklarının kapasitesini iki kat artırıyor. Önceden 3 hedef, 6 maksimum olarak belirlenen blob sayısı, artık sırasıyla 6 ve 9’a çıkmış durumda. Bu sayede Katman-2 çözümleri daha fazla veri işleyebilir hale geliyor.
Bu ilerleme, Arbitrum ve Optimism gibi Katman-2 rollup’larının işlem ücretlerini 10 ila 100 kat arasında ucuzlatmasına katkı sağlayacak. Azalan işlem maliyetleri ve artan veri işleme kapasitesi, Ethereum üzerindeki dApp’lerin daha ölçeklenebilir hale gelmesine olanak sunuyor. Böylece Katman-2 çözümlerindeki toplam kilitli varlıkların (TVL) artışı, ağ kullanımını daha ekonomik hâle getirecek.
Çıkış süreçlerini kısaltan ve güvenliği artıran EIP-7002 ve EIP-6110
Stakerlar için önemli bir yenilik olan EIP-7002, doğrulayıcı çıkış ve para çekme süreçlerini konsensüs katmanından bağımsız hâle getirerek yürütme katmanına taşıyor. Bu sayede sıcak anahtarların sürekli çevrimiçi olması gerekliliği ortadan kalkıyor, güvenlik riskleri ciddi şekilde azaltılıyor. Özellikle kurumsal staking hizmetleri, bu iyileştirme sayesinde daha güvenli ve otomasyon dostu hale gelecek.
Diğer yandan EIP-6110 sayesinde yeni doğrulayıcı kayıtları doğrudan yürütme katmanındaki bloklara entegre ediliyor. Bu da yeni doğrulayıcıların ağa katılım süresini yaklaşık 13 saate kadar düşürerek ağ katılımında esnekliği artırıyor. Böylelikle, staking firmaları için giriş-çıkış süreçleri hem daha kısa hem de daha sade bir yapıya kavuşuyor.
Veri erişimi için yeni standartlar ve altyapı geliştirmeleri
EIP-2935, son 8.192 blokun (yaklaşık 36 saatlik işlem geçmişi) block hash’lerini zincir üzerinde saklayarak akıllı kontratlar tarafından merkezsiz geçmiş veri erişimini mümkün kılıyor. Bu gelişme özellikle oracle entegrasyonları, katmanlar arası veri paylaşımı ve geçmişe dayalı doğrulamalar için kritik öneme sahip. Bu veri, belirli bir akıllı kontrat adresi üzerinden kolayca erişilebilir hale getiriliyor.
Ayrıca, EIP-7623 ile Katman-2 sistemlerini desteklemek amacıyla calldata maliyetleri artırılarak blob kullanımının teşviki sağlanıyor. EIP-2537 ile kriptografik doğrulamalar için precompile fonksiyonlar eklenerek işlem maliyetleri azaltılıyor. EIP-7685 ve EIP-7549 ise validator işlemlerini düzenleyerek daha verimli bir zincir yapısı oluşturuyor. Son olarak EIP-7840 ile Katman-2 kullanıcıları için ücret dengelemesi sağlanıyor.
Pectra, Ethereum’un gelecek yükseltmeleri için zemin hazırlıyor
Pectra güncellemesi, sadece anlık verimlilik yükselişleri ile sınırlı kalmayıp, gelecekte planlanan daha büyük güncellemeler için teknik altyapı sağlıyor. Özellikle Verkle Trees ve PeerDAS gibi teknolojileri içerecek olan Fusaka adlı bir başka yükseltmenin dayandığı temel mimari yapı, Pectra ile hazırlanmış oldu.
Bu çerçevede Ethereum, küresel çapta hem son kullanıcıların daha düşük maliyetlerle daha güvenli etkileşimler kurabileceği, hem de geliştiricilerin daha esnek ve güçlü altyapılar üzerinde uygulama geliştirebileceği bir yapıya doğru evrilmeye devam ediyor. Pectra ile birlikte başlayan bu yeni evre, ağı uzun vadeli ölçeklenebilirliğe bir adım daha yaklaştırıyor.
